Czym jest Straż Graniczna
Straż Graniczna to jednolita, umundurowana i uzbrojona formacja przeznaczona do ochrony granicy państwowej, kontroli ruchu granicznego oraz zapobiegania i przeciwdziałania nielegalnej migracji (art. 1 ust. 1 ustawy z 12 października 1990 r. o Straży Granicznej, t.j. Dz.U. 2026 poz. 367 z późn. zm.). Nazwa, skrót „SG" i znak graficzny przysługują wyłącznie tej formacji (art. 1 ust. 1a). Święto Straży Granicznej przypada 16 maja (art. 7b).
Pula KGSG pyta o tę definicję wprost i podsuwa warianty „formacja wojskowa" czy „formacja paramilitarna". SG nosi umundurowanie, w tym typu wojskowego (art. 65 ust. 1), ale formacją wojskową nie jest.
Zadania z art. 1 ust. 2
Katalog jest długi. Najczęściej pytane punkty:
| Zadanie | Przepis |
|---|---|
| ochrona granicy państwowej na lądzie i morzu | art. 1 ust. 2 pkt 1 |
| organizowanie i dokonywanie kontroli ruchu granicznego | pkt 2 |
| zapobieganie i przeciwdziałanie nielegalnej migracji (m.in. kontrola wjazdu i pobytu cudzoziemców) | pkt 2a |
| wydawanie zezwoleń na przekraczanie granicy, w tym wiz | pkt 3 |
| rozpoznawanie i wykrywanie przestępstw w zakresie właściwości SG (m.in. handel ludźmi, fałszowanie dokumentów podróży) | pkt 4 |
| bezpieczeństwo i porządek publiczny w przejściu granicznym i strefie nadgranicznej | pkt 5 |
| osadzanie i utrzymywanie znaków granicznych na lądzie | pkt 6 |
| ochrona granicy w przestrzeni powietrznej przez obserwację lotów na małych wysokościach | pkt 11 |
| zapobieganie przemieszczaniu przez granicę narkotyków, broni, materiałów wybuchowych | pkt 13 |
| kontrola legalności wykonywania pracy przez cudzoziemców | pkt 13a |
SG współdziała z organami UE, innych państw i organizacjami międzynarodowymi, w tym z Interpolem (art. 1 ust. 3), a Lotnictwo SG może brać udział we wspólnych operacjach z Europejską Agencją Straży Granicznej i Przybrzeżnej (Frontex) (art. 20a ust. 2 pkt 4).
Ochrona granicy w powietrzu jest podzielona: odpowiada za nią Minister Obrony Narodowej, a zadania te wykonuje Dowódca Operacyjny Rodzajów Sił Zbrojnych. Za granicę na lądzie i morzu odpowiada minister spraw wewnętrznych, a wykonuje je Komendant Główny SG (art. 7 ustawy o ochronie granicy państwowej). Więcej o granicy: artykuł granica państwowa i cudzoziemcy i baza pytań o granicę i cudzoziemców.
Kto kieruje formacją
| Funkcja | Pozycja | Kto powołuje | Przepis |
|---|---|---|---|
| Komendant Główny SG | centralny organ administracji rządowej, podległy ministrowi spraw wewnętrznych; przełożony wszystkich funkcjonariuszy | Prezes Rady Ministrów na wniosek ministra | art. 3 ust. 1, 2 i 4 |
| zastępcy Komendanta Głównego | - | minister na wniosek Komendanta Głównego | art. 3 ust. 3 |
| komendant oddziału | terenowy organ SG | minister na wniosek Komendanta Głównego | art. 5 ust. 1 i 2 |
| komendant placówki i dywizjonu | terenowy organ SG | Komendant Główny na wniosek komendanta oddziału | art. 5 ust. 1 i 5 |
| Komendant BSWSG | organ podległy Komendantowi Głównemu, siedziba w Warszawie | minister, spośród oficerów SG | art. 3c ust. 2-4 |
Komendant Główny działa przy pomocy urzędu - Komendy Głównej SG (art. 5a ust. 1). Pula ma pytanie z wariantami „centralny organ" i „centralny urząd" administracji rządowej: prawidłowy jest organ.
Biuro Spraw Wewnętrznych SG zwalcza przestępczość popełnianą przez funkcjonariuszy i pracowników SG oraz przestępstwa przeciwko obrotowi gospodarczemu na szkodę SG (art. 3c ust. 1).
Jednostki: oddziały, placówki, dywizjony, ośrodki
Oddziały tworzy i znosi minister w drodze rozporządzenia (art. 6 ust. 1). Placówki i dywizjony tworzy Komendant Główny zarządzeniem (art. 6 ust. 2), tak samo ośrodki szkolenia i ośrodki SG (art. 6 ust. 4). W skład SG wchodzi też Wyższa Szkoła Straży Granicznej (art. 6b ust. 1), utworzona z dniem 1 października 2023 r. z siedzibą w Koszalinie (rozporządzenie MEiN z 1 września 2023 r., Dz.U. 2023 poz. 1842, § 1).
Dziewięć oddziałów od lipca 2026 r.
Obecny wykaz oddziałów wprowadziło rozporządzenie MSWiA z 16 czerwca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 804), w życiu od 3 lipca 2026 r.:
| Oddział | Siedziba | Zasięg |
|---|---|---|
| Bieszczadzki | Przemyśl | podkarpackie |
| Karpacki | Nowy Sącz | małopolskie, świętokrzyskie |
| Morski | Gdańsk | pomorskie, zachodniopomorskie, Elbląg z powiatem elbląskim, gmina Frombork, polskie obszary morskie |
| Nadbużański | Chełm | lubelskie, powiat łosicki, Siedlce i 8 gmin powiatu siedleckiego |
| Nadodrzański | Krosno Odrzańskie | dolnośląskie, lubuskie, wielkopolskie |
| Nadwiślański | Warszawa | kujawsko-pomorskie, łódzkie, mazowieckie (bez części Nadbużańskiego) |
| Podlaski | Białystok | podlaskie |
| Śląski | Racibórz | opolskie, śląskie |
| Warmińsko-Mazurski | Kętrzyn | warmińsko-mazurskie (bez części Morskiego), wody Zalewu Wiślanego |
Zmiana z 2026 r.: Siedlce, powiat łosicki i osiem gmin powiatu siedleckiego przeszły z Nadwiślańskiego do Nadbużańskiego (§ 1 pkt 4 i 6, § 2). Osiem oddziałów nosi imiona (np. Nadwiślański - Powstania Warszawskiego, Morski - płk. Karola Bacza); Nadodrzański w rozporządzeniu imienia nie ma.
Siedziby rzadko pokrywają się ze stolicami województw: Kętrzyn zamiast Olsztyna, Racibórz zamiast Katowic, Chełm zamiast Lublina, Krosno Odrzańskie zamiast Zielonej Góry czy Wrocławia. Pula KGSG ma pytania o zasięg Nadodrzańskiego i o to, który z wymyślonych oddziałów („Podkarpacki", „Mazurski") istnieje.
Korpusy i stopnie
Art. 51 ustawy o SG ustanawia cztery korpusy i 20 stopni. W nawiasach - odpowiedniki morskie:
| Korpus | Stopnie | Liczba |
|---|---|---|
| szeregowi | szeregowy (marynarz), starszy szeregowy (starszy marynarz) | 2 |
| podoficerowie | kapral (mat), plutonowy (bosmanmat), sierżant (bosman), starszy sierżant (starszy bosman), sierżant sztabowy (bosman sztabowy) | 5 |
| chorążowie | młodszy chorąży, chorąży, starszy chorąży, chorąży sztabowy, starszy chorąży sztabowy | 5 |
| oficerowie | podporucznik, porucznik, kapitan, major (komandor podporucznik), podpułkownik (komandor porucznik), pułkownik (komandor), generał brygady (kontradmirał), generał dywizji (wiceadmirał) | 8 |
Kto mianuje (art. 52-53): szeregowego - z dniem objęcia stanowiska; szeregowych, podoficerów i chorążych - przełożeni z art. 36 ust. 1; pierwszy stopień oficerski, generała brygady i generała dywizji - Prezydent RP na wniosek ministra spraw wewnętrznych; pozostałe stopnie oficerskie - minister (wobec kierownictwa formacji) albo Komendant Główny SG.
Stopnie podoficerów, chorążych, oficerów i generałów są dożywotnie (art. 58 ust. 1). Po zwolnieniu dodaje się określenie „rezerwy" albo „w stanie spoczynku" (art. 58 ust. 2).
Jak długo w stopniu
Mianowanie na kolejny stopień zależy od stanowiska, kwalifikacji i opinii służbowej, ale nie może nastąpić wcześniej niż po minimalnym okresie w stopniu (art. 56):
| Stopień | Minimalny okres |
|---|---|
| kapral | 1 rok |
| plutonowy, sierżant, starszy sierżant | po 2 lata |
| młodszy chorąży, chorąży, starszy chorąży | po 3 lata |
| chorąży sztabowy | 4 lata |
| podporucznik | 3 lata |
| porucznik, kapitan | po 4 lata |
| major | 3 lata |
| podpułkownik | 4 lata |
W przypadkach zasługujących na szczególne wyróżnienie można mianować wcześniej (art. 57 ust. 1). Pierwszy stopień podoficerski wymaga ukończenia szkoły podoficerskiej, a pierwszy stopień chorążego - szkoły chorążych lub odpowiedniego etapu nauki w WSSG (art. 54 ust. 1). Na pierwszy stopień oficerski może być mianowany funkcjonariusz z wykształceniem wyższym, po przeszkoleniu specjalistycznym i z pozytywną opinią, albo absolwent studiów II stopnia w WSSG (art. 55 ust. 1).
Kwalifikacje zdobywane w WSSG rosną z postępem studiów: po pierwszym semestrze - podstawowe, po drugim - podoficerskie, po dyplomie studiów I stopnia - chorążych, po dyplomie studiów II stopnia - oficerskie (art. 37b ust. 1a). Stopień traci się m.in. po zrzeczeniu się obywatelstwa polskiego i po prawomocnym pozbawieniu praw publicznych (art. 58 ust. 3).
Na czym się przewracają
Starszy kapral. W SG go nie ma. Po kapralu jest plutonowy, a korpus podoficerów ma 5 stopni (art. 51 pkt 2).
Kontradmirał wyżej niż generał dywizji. Kontradmirał to odpowiednik generała brygady. Najwyższy stopień to generał dywizji (wiceadmirał) - art. 51 pkt 4.
Rotmistrz i brygadier. Takich stopni w art. 51 nie ma. Bosman jest - to morski sierżant.
WSSG w Kętrzynie. Uczelnia jest w Koszalinie; Kętrzyn to siedziba Warmińsko-Mazurskiego Oddziału (Dz.U. 2023 poz. 1842, § 1 ust. 2; Dz.U. 2026 poz. 804, § 1 pkt 9).
Pytania z tej części są w bazie o zadaniach i organizacji SG i bazie o korpusach i stopniach. O tym, jak ta wiedza liczy się na rozmowie: rozmowa kwalifikacyjna i badania.