Co da się sprawdzić, a czego nie
Pula KGSG ma w grupie „aktualna sytuacja polityczna, gospodarcza i społeczna" 80 pytań. O NATO, Unię Europejską i Schengen pyta wiele z nich, ale tylko część ma odpowiedź w akcie prawnym: daty przystąpienia, treść artykułów traktatu, siedziby instytucji, symbole. Opracowaliśmy z tej grupy 10 trzonów (nr 2, 6, 10, 11, 46, 54, 57, 58, 71, 162).
Pytań o to, kto dziś należy do NATO, do Unii albo do strefy Schengen, ile państw liczy Unia, które kraje przyjęły euro i kto pełni urzędy, nie kluczujemy (m.in. nr 7, 9, 14, 20, 24, 28, 39, 49-53, 59, 60, 165). Skład i waluty się zmieniają, a tekst traktatu z 2016 r. nie jest aktualnym spisem członków. Takie odpowiedzi sprawdzasz tuż przed testem na stronach instytucji. Status każdego trzonu jest na stronie pula pytań KGSG.
Traktat Północnoatlantycki
Traktat Północnoatlantycki sporządzono w Waszyngtonie 4 kwietnia 1949 r. (Dz.U. 2000 nr 87 poz. 970), stąd nazwa „Traktat Waszyngtoński" w wariantach puli (trzon nr 57). Wszedł w życie 24 sierpnia 1949 r. (pkt 1 oświadczenia rządowego z 18 sierpnia 2000 r., Dz.U. 2000 nr 87 poz. 971; art. 11 traktatu).
| Artykuł | Treść |
|---|---|
| art. 1 | spory międzynarodowe rozwiązuje się środkami pokojowymi, bez groźby lub użycia siły niezgodnego z celami ONZ |
| art. 3 | Strony utrzymują i rozwijają indywidualną i zbiorową zdolność do odparcia zbrojnej napaści |
| art. 4 | wspólne konsultacje, gdy zagrożone są integralność terytorialna, niezależność polityczna lub bezpieczeństwo którejś ze Stron |
| art. 5 | zbrojna napaść na jedną lub więcej Stron w Europie lub Ameryce Północnej jest napaścią na wszystkie; każda Strona udziela pomocy w ramach prawa do samoobrony z art. 51 Karty Narodów Zjednoczonych |
| art. 9 | Strony ustanawiają Radę, w której każda jest reprezentowana; Rada tworzy komitet obrony |
| art. 10 | za jednomyślną zgodą Strony mogą zaprosić inne państwo europejskie; zaproszone składa dokument przystąpienia Rządowi USA |
| art. 12 | po 10 latach przegląd traktatu na żądanie którejkolwiek Strony |
| art. 13 | po 20 latach obowiązywania Strona może wystąpić - rok po notyfikacji wypowiedzenia Rządowi USA |
| art. 14 | teksty angielski i francuski są jednakowo autentyczne |
O każdej zbrojnej napaści i podjętych środkach powiadamia się Radę Bezpieczeństwa ONZ, a środki ustają, gdy Rada podejmie działania konieczne do przywrócenia pokoju (art. 5 akapit drugi). Art. 6 precyzuje, że chodzi m.in. o napaść na terytorium Stron w Europie lub Ameryce Północnej i na ich siły zbrojne, okręty lub statki powietrzne na wskazanych obszarach.
Polska w NATO
Według oświadczenia rządowego (Dz.U. 2000 nr 87 poz. 971, część wstępna):
- ratyfikację przewidziała ustawa z 17 lutego 1999 r., a Prezydent RP ratyfikował traktat 26 lutego 1999 r.,
- dokument ratyfikacji złożono Rządowi Stanów Zjednoczonych 12 marca 1999 r., zgodnie z art. 10 traktatu,
- traktat wszedł w życie wobec Polski 12 marca 1999 r.
Tego samego dnia stronami traktatu stały się Republika Czeska i Węgry (pkt 2 oświadczenia). Protokół o akcesji Polski podpisano w Brukseli 16 grudnia 1997 r. (pkt 5). Polska jest więc Stroną traktatu, czyli państwem członkowskim sojuszu (trzon nr 54), od 1999 r. (trzony nr 6 i 58).
Polska w Unii Europejskiej
Traktat o przystąpieniu Polski i dziewięciu innych państw do Unii podpisano w Atenach 16 kwietnia 2003 r. (Dz.U. 2004 nr 90 poz. 864), a wszedł w życie 1 maja 2004 r. (art. 2 ust. 2 traktatu akcesyjnego). Stąd odpowiedź „2004" w trzonie nr 71.
Członkostwo reguluje Traktat o Unii Europejskiej: wniosek może złożyć każde państwo europejskie, które szanuje wartości z art. 2 i zobowiązuje się je wspierać (art. 49 TUE); wystąpienie z Unii przewiduje art. 50 TUE.
Instytucje i siedziby
Art. 13 ust. 1 TUE wymienia siedem instytucji. Siedziby ustala Protokół nr 6 w sprawie ustalenia siedzib instytucji (wersja skonsolidowana, Dz.Urz. UE C 202 z 7.6.2016):
| Instytucja | Siedziba | Przepis |
|---|---|---|
| Parlament Europejski | Strasburg (12 posiedzeń plenarnych); dodatkowe posiedzenia w Brukseli | Protokół nr 6, lit. a |
| Rada Europejska | Protokół nr 6 jej nie wymienia | art. 13 ust. 1 TUE |
| Rada | Bruksela; w kwietniu, czerwcu i październiku posiedzenia w Luksemburgu | lit. b |
| Komisja Europejska | Bruksela | lit. c |
| Trybunał Sprawiedliwości UE | Luksemburg | lit. d |
| Europejski Bank Centralny | Frankfurt | lit. i |
| Trybunał Obrachunkowy | Luksemburg | lit. e |
Protokół wymienia też Europol z siedzibą w Hadze (lit. j). Trzon nr 2 pyta o siedzibę TSUE - odpowiedź to Luksemburg.
Parlament Europejski liczy nie więcej niż 750 członków, nie licząc przewodniczącego; jedno państwo ma co najmniej 6 i najwyżej 96 miejsc; kadencja trwa 5 lat; Parlament wybiera przewodniczącego Komisji (art. 14 ust. 1-3 TUE). Rada Europejska to szefowie państw lub rządów, jej przewodniczący i przewodniczący Komisji; przewodniczącego wybiera na dwa i pół roku z jednym odnowieniem i nie pełni funkcji prawodawczej (art. 15 ust. 1, 2 i 5 TUE).
Symbole Unii
Deklaracja nr 52 w sprawie symboli Unii Europejskiej wymienia: flagę z kręgiem dwunastu złotych gwiazd na niebieskim tle, hymn pochodzący z „Ody do Radości" z IX Symfonii Beethovena, dewizę „Zjednoczona w różnorodności", euro jako walutę Unii i Dzień Europy 9 maja. Na tym opierają się trzony nr 10 i 11. Deklarację złożyło 16 państw, a Polski wśród nich nie ma.
Schengen
Układy w sprawie stopniowego znoszenia kontroli na wspólnych granicach podpisano w Schengen 14 czerwca 1985 r. i 19 czerwca 1990 r.; w ramy Unii włączył je Traktat z Amsterdamu z 2 października 1997 r. (preambuła Protokołu nr 19 w sprawie dorobku Schengen). Trzon nr 162 pyta właśnie o porozumienie z 1985 r.
W Polsce decyzja Rady z 6 grudnia 2007 r. w sprawie pełnego stosowania dorobku Schengen weszła w życie 8 grudnia 2007 r. (przypis do art. 19a ustawy o ochronie granicy państwowej, tekst przepisu). Stąd odpowiedź „od 2007 r." w trzonie nr 46.
Polityka Unii ma zapewnić brak jakiejkolwiek kontroli osób na granicach wewnętrznych, niezależnie od obywatelstwa, oraz kontrolę i skuteczny nadzór na granicach zewnętrznych (art. 77 ust. 1 lit. a i b TFUE). Polska ustawa przekłada to na dwie kategorie granic: wewnętrzną przekracza się na zasadach kodeksu granicznego Schengen (art. 14 ust. 3 ustawy o ochronie granicy państwowej), a na zewnętrznej obowiązuje kontrola graniczna wykonywana przez funkcjonariuszy SG (art. 15 ust. 1). Kontrolę na granicy wewnętrznej przywraca tymczasowo minister właściwy do spraw wewnętrznych rozporządzeniem (art. 17a, tekst przepisu). Szczegóły pasa drogi granicznej i tablic: granica państwowa i cudzoziemcy. Lotnictwo SG może brać udział we wspólnych operacjach z Europejską Agencją Straży Granicznej i Przybrzeżnej (Frontex) (art. 20a ust. 2 pkt 4 ustawy o Straży Granicznej) - o tym w artykule o organizacji SG.
Na czym się przewracają
1999 czy 2004. Do NATO Polska weszła 12 marca 1999 r., do Unii 1 maja 2004 r. W trzonie nr 58 dystraktory podsuwają właśnie 2004 i 1949, czyli rok sporządzenia traktatu.
Art. 4 i art. 5. Art. 4 to konsultacje, gdy zagrożone jest bezpieczeństwo którejś ze Stron. Art. 5 to uznanie zbrojnej napaści na jedną Stronę za napaść na wszystkie i pomoc w ramach samoobrony.
Rada i Rada Europejska. To dwie różne instytucje z art. 13 TUE. Rada Europejska zbiera szefów państw lub rządów (art. 15 ust. 2 TUE), a Rada ma siedzibę w Brukseli i część posiedzeń w Luksemburgu (Protokół nr 6, lit. b).
Parlament Europejski w Brukseli. Siedzibą jest Strasburg, gdzie odbywa się 12 posiedzeń plenarnych. W Brukseli są posiedzenia dodatkowe i obrady komisji, a Sekretariat Generalny pozostaje w Luksemburgu (Protokół nr 6, lit. a).
Schengen 1985 i Schengen 2007. Rok 1985 to podpisanie pierwszego układu (Protokół nr 19), a 2007 - wejście w życie decyzji Rady o pełnym stosowaniu dorobku w Polsce (przypis do art. 19a ustawy o ochronie granicy państwowej).
Pytania z tej części są w bazie pytań o NATO, Unię Europejską i Schengen, a test na czas w egzaminie próbnym. Jak pula dzieli się na grupy i których pytań nie da się wykuć: test wiedzy do Straży Granicznej.