Przejdź do treści
graniczni.pl

Dziedzina 5 z 8: Sejm, Senat i Prezydent

Sejm, Senat i Prezydent - Konstytucja do testu SG

Ta dziedzina ma w puli KGSG najwięcej pytań, które da się rozstrzygnąć jednym przepisem. Prawie wszystkie sprowadzają się do kilku liczb i kilku nazw organów, które łatwo pomylić. Zebraliśmy je z rozdziałów I, IV, V i XI Konstytucji, z artykułem przy każdej.

Liczby, które musisz znać na pamięć

Sejm liczy 460 posłów, Senat 100 senatorów, obie izby mają wspólną czteroletnią kadencję, a Prezydent jest wybierany na pięć lat i może być wybrany ponownie tylko raz (art. 96 ust. 1, art. 97 ust. 1, art. 98 ust. 1 i art. 127 ust. 2 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r., Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483 z późn. zm.).

Co Ile Przepis
wiek, od którego się głosuje (Sejm, Senat, Prezydent) 18 lat najpóźniej w dniu głosowania art. 62 ust. 1
wiek kandydata do Sejmu 21 lat najpóźniej w dniu wyborów art. 99 ust. 1
wiek kandydata do Senatu 30 lat art. 99 ust. 2
wiek kandydata na Prezydenta 35 lat art. 127 ust. 3
podpisy pod kandydatem na Prezydenta co najmniej 100 000 obywateli art. 127 ust. 3
obywatelska inicjatywa ustawodawcza co najmniej 100 000 obywateli z prawem wybierania do Sejmu art. 118 ust. 2
czas Senatu na ustawę 30 dni art. 121 ust. 2
czas Prezydenta na podpis 21 dni art. 122 ust. 2

Czynne prawo wyborcze to prawo głosowania, bierne - prawo do bycia wybranym (art. 62 ust. 1 i art. 99). Prawa wybierania nie mają osoby ubezwłasnowolnione oraz pozbawione praw publicznych albo wyborczych prawomocnym orzeczeniem sądu (art. 62 ust. 2). Pozostałe wolności i prawa z rozdziału II: prawa obywatela i podstawy prawa.

Zasady ustroju: art. 4 i art. 10

Władza zwierzchnia należy do Narodu, który sprawuje ją przez przedstawicieli albo bezpośrednio (art. 4 ust. 1 i 2). Ustrój opiera się na podziale i równowadze trzech władz (art. 10 ust. 1, tekst przepisu):

Władza Kto ją sprawuje
ustawodawcza Sejm i Senat
wykonawcza Prezydent RP i Rada Ministrów
sądownicza sądy i trybunały

Źródłami powszechnie obowiązującego prawa są Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe i rozporządzenia, a na obszarze działania organów, które je ustanowiły - akty prawa miejscowego (art. 87).

Sejm i Senat

Wybory do Sejmu są powszechne, równe, bezpośrednie i proporcjonalne, w głosowaniu tajnym (art. 96 ust. 2). Do Senatu - powszechne, bezpośrednie i tajne (art. 97 ust. 2); przymiotników „równe" i „proporcjonalne" tu nie ma. Kadencja biegnie od pierwszego posiedzenia Sejmu (art. 98 ust. 1). Wybory do obu izb zarządza Prezydent (art. 98 ust. 2).

Kadencję można skrócić na dwa sposoby: uchwałą samego Sejmu podjętą większością co najmniej 2/3 ustawowej liczby posłów albo decyzją Prezydenta w przypadkach określonych w Konstytucji. Skrócenie kadencji Sejmu skraca też kadencję Senatu (art. 98 ust. 3 i 4).

Nie może być wybrana do Sejmu ani Senatu osoba skazana prawomocnym wyrokiem na karę pozbawienia wolności za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego (art. 99 ust. 3). Nie można kandydować jednocześnie do obu izb (art. 100 ust. 2).

Sejm i Senat obradują na posiedzeniach; pierwsze zwołuje Prezydent na dzień w ciągu 30 dni od wyborów (art. 109). Obradując wspólnie pod przewodnictwem Marszałka Sejmu, izby działają jako Zgromadzenie Narodowe (art. 114 ust. 1).

Immunitet. Poseł nie odpowiada za działalność wchodzącą w zakres mandatu, a od ogłoszenia wyników wyborów do wygaśnięcia mandatu nie może być bez zgody Sejmu pociągnięty do odpowiedzialności karnej (art. 105 ust. 1 i 2). Do senatorów stosuje się te przepisy odpowiednio (art. 108).

Jak powstaje ustawa

  1. Inicjatywa: posłowie, Senat, Prezydent, Rada Ministrów i grupa co najmniej 100 000 obywateli (art. 118 ust. 1 i 2).
  2. Sejm rozpatruje projekt w trzech czytaniach (art. 119 ust. 1) i uchwala ustawę zwykłą większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów (art. 120).
  3. Senat ma 30 dni: przyjmuje bez zmian, wprowadza poprawki albo odrzuca ustawę; milczenie oznacza przyjęcie (art. 121 ust. 2).
  4. Prezydent podpisuje ustawę w ciągu 21 dni i zarządza jej ogłoszenie w Dzienniku Ustaw (art. 122 ust. 2). Może zamiast tego skierować ją do Trybunału Konstytucyjnego (ust. 3) albo zwrócić Sejmowi; weto odrzuca Sejm większością 3/5 głosów (ust. 5).

Dlatego na pytanie, czyj podpis warunkuje wejście ustawy w życie, odpowiedź brzmi: Prezydenta (trzon nr 87). Marszałek Sejmu tylko przedstawia mu ustawę (art. 122 ust. 1).

Prezydent RP

Prezydent jest najwyższym przedstawicielem RP i gwarantem ciągłości władzy państwowej (art. 126 ust. 1). Wybiera go Naród w wyborach powszechnych, równych, bezpośrednich i tajnych (art. 127 ust. 1, tekst przepisu).

Kompetencja albo zasada Przepis
wybory prezydenckie zarządza Marszałek Sejmu art. 128 ust. 2
ważność wyboru stwierdza Sąd Najwyższy art. 129 ust. 1
przysięga przed Zgromadzeniem Narodowym art. 130
gdy Prezydent przejściowo nie może sprawować urzędu, obowiązki przejmuje Marszałek Sejmu art. 131 ust. 1
mianuje i odwołuje pełnomocnych przedstawicieli RP za granicą, ratyfikuje umowy art. 133 ust. 1
najwyższy zwierzchnik Sił Zbrojnych, w czasie pokoju za pośrednictwem Ministra Obrony Narodowej art. 134 ust. 1 i 2
organ doradczy w sprawach bezpieczeństwa: Rada Bezpieczeństwa Narodowego art. 135
nadaje obywatelstwo polskie art. 137
prawo łaski, z wyjątkiem osób skazanych przez Trybunał Stanu art. 139
Rada Gabinetowa: Rada Ministrów obradująca pod jego przewodnictwem art. 141
powołuje sędziów na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa art. 179

Akty urzędowe Prezydenta wymagają kontrasygnaty, czyli podpisu Prezesa Rady Ministrów, z wyjątkiem prerogatyw wyliczonych w art. 144 ust. 3 (art. 144 ust. 2).

Stany nadzwyczajne

Konstytucja zna trzy stany: wojenny, wyjątkowy i klęski żywiołowej (art. 228 ust. 1).

Stan Kto wprowadza Na jak długo Przepis
wojenny Prezydent na wniosek Rady Ministrów ustawa zasadnicza nie podaje terminu art. 229
wyjątkowy Prezydent na wniosek Rady Ministrów do 90 dni, raz przedłużony za zgodą Sejmu do 60 dni art. 230 ust. 1 i 2
klęski żywiołowej Rada Ministrów do 30 dni, przedłużenie za zgodą Sejmu art. 232

Rozporządzenie o stanie wojennym albo wyjątkowym Prezydent przedstawia Sejmowi w ciągu 48 godzin od podpisania (art. 231). Stan wojenny wolno wprowadzić przy zewnętrznym zagrożeniu państwa, zbrojnej napaści albo gdy umowa międzynarodowa zobowiązuje do wspólnej obrony (art. 229). Taką umową jest Traktat Północnoatlantycki - jego art. 5 omawiamy w artykule o NATO, Unii Europejskiej i Schengen.

Co z tego jest w puli KGSG

W tej dziedzinie opracowaliśmy 21 trzonów z puli. Pytają o władzę zwierzchnią Narodu (nr 84), trójpodział (nr 93), władzę ustawodawczą (nr 104), liczbę senatorów (nr 136), kadencje parlamentu (nr 89, 95, 137) i Prezydenta (nr 99, 142), wiek kandydatów (nr 96, 139, 144), czynne prawo wyborcze (nr 90), immunitet (nr 102), posiedzenia (nr 110), podpis ustawy (nr 87) i kompetencje Prezydenta (nr 100, 101, 106, 111, 128).

Trzech pytań z tej części nie kluczujemy. Nr 116 o inicjatywie ustawodawczej ma warianty z liczbami spoza Konstytucji, nr 132 o tym, czego Prezydent nie może, zależy od interpretacji art. 98 ust. 4 i art. 155, a nr 145 o klubie poselskim dotyczy regulaminu Sejmu, którego nie ma w wykazie aktów. Status każdego trzonu pokazujemy na stronie pula pytań KGSG.

Na czym się przewracają

560 w Senacie. Senat ma 100 senatorów (art. 97 ust. 1). 560 to łączny skład obu izb, czyli Zgromadzenia Narodowego.

Kadencja Senatu 5 lat. Senat ma kadencję czteroletnią, wspólną z Sejmem (art. 98 ust. 1). Pięć lat to kadencja Prezydenta (art. 127 ust. 2).

Minister Obrony jako zwierzchnik wojska. Zwierzchnikiem Sił Zbrojnych jest Prezydent, a minister jest tylko pośrednikiem w czasie pokoju (art. 134 ust. 1 i 2).

Kto zarządza czyje wybory. Prezydent zarządza wybory do Sejmu i Senatu (art. 98 ust. 2), Marszałek Sejmu - wybory prezydenckie (art. 128 ust. 2).

Stan klęski żywiołowej wprowadza Prezydent. Nie, wprowadza go Rada Ministrów (art. 232). Prezydent wprowadza stan wojenny i wyjątkowy.

Ćwicz na bazie pytań o Sejm, Senat i Prezydenta i w egzaminie próbnym. Rada Ministrów, sądy i organy kontroli to osobny artykuł: rząd, sądy i organy kontroli.

Stan prawny na 19 listopada 2026 r.. Skąd bierzemy stan prawny, opisaliśmy w źródłach i metodologii.