Liczby, które musisz znać na pamięć
Sejm liczy 460 posłów, Senat 100 senatorów, obie izby mają wspólną czteroletnią kadencję, a Prezydent jest wybierany na pięć lat i może być wybrany ponownie tylko raz (art. 96 ust. 1, art. 97 ust. 1, art. 98 ust. 1 i art. 127 ust. 2 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r., Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483 z późn. zm.).
| Co | Ile | Przepis |
|---|---|---|
| wiek, od którego się głosuje (Sejm, Senat, Prezydent) | 18 lat najpóźniej w dniu głosowania | art. 62 ust. 1 |
| wiek kandydata do Sejmu | 21 lat najpóźniej w dniu wyborów | art. 99 ust. 1 |
| wiek kandydata do Senatu | 30 lat | art. 99 ust. 2 |
| wiek kandydata na Prezydenta | 35 lat | art. 127 ust. 3 |
| podpisy pod kandydatem na Prezydenta | co najmniej 100 000 obywateli | art. 127 ust. 3 |
| obywatelska inicjatywa ustawodawcza | co najmniej 100 000 obywateli z prawem wybierania do Sejmu | art. 118 ust. 2 |
| czas Senatu na ustawę | 30 dni | art. 121 ust. 2 |
| czas Prezydenta na podpis | 21 dni | art. 122 ust. 2 |
Czynne prawo wyborcze to prawo głosowania, bierne - prawo do bycia wybranym (art. 62 ust. 1 i art. 99). Prawa wybierania nie mają osoby ubezwłasnowolnione oraz pozbawione praw publicznych albo wyborczych prawomocnym orzeczeniem sądu (art. 62 ust. 2). Pozostałe wolności i prawa z rozdziału II: prawa obywatela i podstawy prawa.
Zasady ustroju: art. 4 i art. 10
Władza zwierzchnia należy do Narodu, który sprawuje ją przez przedstawicieli albo bezpośrednio (art. 4 ust. 1 i 2). Ustrój opiera się na podziale i równowadze trzech władz (art. 10 ust. 1, tekst przepisu):
| Władza | Kto ją sprawuje |
|---|---|
| ustawodawcza | Sejm i Senat |
| wykonawcza | Prezydent RP i Rada Ministrów |
| sądownicza | sądy i trybunały |
Źródłami powszechnie obowiązującego prawa są Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe i rozporządzenia, a na obszarze działania organów, które je ustanowiły - akty prawa miejscowego (art. 87).
Sejm i Senat
Wybory do Sejmu są powszechne, równe, bezpośrednie i proporcjonalne, w głosowaniu tajnym (art. 96 ust. 2). Do Senatu - powszechne, bezpośrednie i tajne (art. 97 ust. 2); przymiotników „równe" i „proporcjonalne" tu nie ma. Kadencja biegnie od pierwszego posiedzenia Sejmu (art. 98 ust. 1). Wybory do obu izb zarządza Prezydent (art. 98 ust. 2).
Kadencję można skrócić na dwa sposoby: uchwałą samego Sejmu podjętą większością co najmniej 2/3 ustawowej liczby posłów albo decyzją Prezydenta w przypadkach określonych w Konstytucji. Skrócenie kadencji Sejmu skraca też kadencję Senatu (art. 98 ust. 3 i 4).
Nie może być wybrana do Sejmu ani Senatu osoba skazana prawomocnym wyrokiem na karę pozbawienia wolności za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego (art. 99 ust. 3). Nie można kandydować jednocześnie do obu izb (art. 100 ust. 2).
Sejm i Senat obradują na posiedzeniach; pierwsze zwołuje Prezydent na dzień w ciągu 30 dni od wyborów (art. 109). Obradując wspólnie pod przewodnictwem Marszałka Sejmu, izby działają jako Zgromadzenie Narodowe (art. 114 ust. 1).
Immunitet. Poseł nie odpowiada za działalność wchodzącą w zakres mandatu, a od ogłoszenia wyników wyborów do wygaśnięcia mandatu nie może być bez zgody Sejmu pociągnięty do odpowiedzialności karnej (art. 105 ust. 1 i 2). Do senatorów stosuje się te przepisy odpowiednio (art. 108).
Jak powstaje ustawa
- Inicjatywa: posłowie, Senat, Prezydent, Rada Ministrów i grupa co najmniej 100 000 obywateli (art. 118 ust. 1 i 2).
- Sejm rozpatruje projekt w trzech czytaniach (art. 119 ust. 1) i uchwala ustawę zwykłą większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów (art. 120).
- Senat ma 30 dni: przyjmuje bez zmian, wprowadza poprawki albo odrzuca ustawę; milczenie oznacza przyjęcie (art. 121 ust. 2).
- Prezydent podpisuje ustawę w ciągu 21 dni i zarządza jej ogłoszenie w Dzienniku Ustaw (art. 122 ust. 2). Może zamiast tego skierować ją do Trybunału Konstytucyjnego (ust. 3) albo zwrócić Sejmowi; weto odrzuca Sejm większością 3/5 głosów (ust. 5).
Dlatego na pytanie, czyj podpis warunkuje wejście ustawy w życie, odpowiedź brzmi: Prezydenta (trzon nr 87). Marszałek Sejmu tylko przedstawia mu ustawę (art. 122 ust. 1).
Prezydent RP
Prezydent jest najwyższym przedstawicielem RP i gwarantem ciągłości władzy państwowej (art. 126 ust. 1). Wybiera go Naród w wyborach powszechnych, równych, bezpośrednich i tajnych (art. 127 ust. 1, tekst przepisu).
| Kompetencja albo zasada | Przepis |
|---|---|
| wybory prezydenckie zarządza Marszałek Sejmu | art. 128 ust. 2 |
| ważność wyboru stwierdza Sąd Najwyższy | art. 129 ust. 1 |
| przysięga przed Zgromadzeniem Narodowym | art. 130 |
| gdy Prezydent przejściowo nie może sprawować urzędu, obowiązki przejmuje Marszałek Sejmu | art. 131 ust. 1 |
| mianuje i odwołuje pełnomocnych przedstawicieli RP za granicą, ratyfikuje umowy | art. 133 ust. 1 |
| najwyższy zwierzchnik Sił Zbrojnych, w czasie pokoju za pośrednictwem Ministra Obrony Narodowej | art. 134 ust. 1 i 2 |
| organ doradczy w sprawach bezpieczeństwa: Rada Bezpieczeństwa Narodowego | art. 135 |
| nadaje obywatelstwo polskie | art. 137 |
| prawo łaski, z wyjątkiem osób skazanych przez Trybunał Stanu | art. 139 |
| Rada Gabinetowa: Rada Ministrów obradująca pod jego przewodnictwem | art. 141 |
| powołuje sędziów na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa | art. 179 |
Akty urzędowe Prezydenta wymagają kontrasygnaty, czyli podpisu Prezesa Rady Ministrów, z wyjątkiem prerogatyw wyliczonych w art. 144 ust. 3 (art. 144 ust. 2).
Stany nadzwyczajne
Konstytucja zna trzy stany: wojenny, wyjątkowy i klęski żywiołowej (art. 228 ust. 1).
| Stan | Kto wprowadza | Na jak długo | Przepis |
|---|---|---|---|
| wojenny | Prezydent na wniosek Rady Ministrów | ustawa zasadnicza nie podaje terminu | art. 229 |
| wyjątkowy | Prezydent na wniosek Rady Ministrów | do 90 dni, raz przedłużony za zgodą Sejmu do 60 dni | art. 230 ust. 1 i 2 |
| klęski żywiołowej | Rada Ministrów | do 30 dni, przedłużenie za zgodą Sejmu | art. 232 |
Rozporządzenie o stanie wojennym albo wyjątkowym Prezydent przedstawia Sejmowi w ciągu 48 godzin od podpisania (art. 231). Stan wojenny wolno wprowadzić przy zewnętrznym zagrożeniu państwa, zbrojnej napaści albo gdy umowa międzynarodowa zobowiązuje do wspólnej obrony (art. 229). Taką umową jest Traktat Północnoatlantycki - jego art. 5 omawiamy w artykule o NATO, Unii Europejskiej i Schengen.
Co z tego jest w puli KGSG
W tej dziedzinie opracowaliśmy 21 trzonów z puli. Pytają o władzę zwierzchnią Narodu (nr 84), trójpodział (nr 93), władzę ustawodawczą (nr 104), liczbę senatorów (nr 136), kadencje parlamentu (nr 89, 95, 137) i Prezydenta (nr 99, 142), wiek kandydatów (nr 96, 139, 144), czynne prawo wyborcze (nr 90), immunitet (nr 102), posiedzenia (nr 110), podpis ustawy (nr 87) i kompetencje Prezydenta (nr 100, 101, 106, 111, 128).
Trzech pytań z tej części nie kluczujemy. Nr 116 o inicjatywie ustawodawczej ma warianty z liczbami spoza Konstytucji, nr 132 o tym, czego Prezydent nie może, zależy od interpretacji art. 98 ust. 4 i art. 155, a nr 145 o klubie poselskim dotyczy regulaminu Sejmu, którego nie ma w wykazie aktów. Status każdego trzonu pokazujemy na stronie pula pytań KGSG.
Na czym się przewracają
560 w Senacie. Senat ma 100 senatorów (art. 97 ust. 1). 560 to łączny skład obu izb, czyli Zgromadzenia Narodowego.
Kadencja Senatu 5 lat. Senat ma kadencję czteroletnią, wspólną z Sejmem (art. 98 ust. 1). Pięć lat to kadencja Prezydenta (art. 127 ust. 2).
Minister Obrony jako zwierzchnik wojska. Zwierzchnikiem Sił Zbrojnych jest Prezydent, a minister jest tylko pośrednikiem w czasie pokoju (art. 134 ust. 1 i 2).
Kto zarządza czyje wybory. Prezydent zarządza wybory do Sejmu i Senatu (art. 98 ust. 2), Marszałek Sejmu - wybory prezydenckie (art. 128 ust. 2).
Stan klęski żywiołowej wprowadza Prezydent. Nie, wprowadza go Rada Ministrów (art. 232). Prezydent wprowadza stan wojenny i wyjątkowy.
Ćwicz na bazie pytań o Sejm, Senat i Prezydenta i w egzaminie próbnym. Rada Ministrów, sądy i organy kontroli to osobny artykuł: rząd, sądy i organy kontroli.